Libya’nın tarihi MÖ. 400 yıllarında yaşamış olan Berberilerle başlar. Berberiler, uzun müddet Fenikelilerin istilasında kalmıştır. Libya, bundan sonra birçok milletlerin istilasına uğradı ve pek çok medeniyetlerin tesirinde kaldı. Libya’yı önce Kartacılılar, sonra Romalılar idareleri altına aldılar. Romalılar buraya Afrika adını verdiler. Bu isim yıllar sonra bütün kıta için söylenir oldu. Libya bir süre Bizans kontrolünde kaldı.

Sonra Emevi orduları bölgeyi Bizanslılardan temizleyerek, İslam dininin buralarda yayılmasına sebep oldu. Emevilerden sonra kurulan Abbasi Devleti’nin valileri tarafından idare edildi. Ve sırasıyla Libya, Fatimiler, Eyyübi Devleti ve Memluklular idaresine geçti.

1551 yılında, Turgut Reis tarafından Libya fethedilmiş ve Osmanlı Devleti’ne bağlanmıştı. Libya, 400 yıl Osmanlı adaleti ve idaresi altında huzur ve refah içinde yaşadı. Bir dönem, Libya’yı Dayı denilen beyler yönetti. Dayılar birer devlet başkanı gibi başka devletlerle ikili antlaşmalar bile yapabiliyorlardı.

Osmanlılar 1835 yılında Libya’daki kontrolü yeniden sağlayarak merkezi yönetime bağladılar. Ancak, 1889 yılında kurulan İttihat ve Terakki teşkilatı Osmanlı Devleti yönetiminde etkili olmaya başladı ve 27 Nisan 1909 yılında Abdülhamid’in hal’i’den sonra cemiyet daha etkili bir siyasi aktör haline geldi. Ve Osmanlı Devleti’nin başına geçen İttihat ve Terakki’nin üç kıtaya yayılmış Osmanlı topraklarının elden çıkmasına sebep olduğu gibi, Libya da aynı akıbete uğradı. İtalyanlar, Libya’ya saldırmışlar, diğer Afrika ülkeleri gibi Avrupa Devletlerinin mücadele alanı olmuştur.

Osmanlı Devleti’nin bir vilayeti olan Trablusgarp ve Bingazi müstakil sancağı, son derece savunmasız ve İtalyan işgaline açık bir durumda bulunuyordu. Bu sırada, İtalyanlar, Osmanlı Afrika’sını ele geçirmek üzere 1911’de ansızın Trablus’a asker çıkardılar.

Mustafa Kemal kurmay yüzbaşı olduktan sonra, 13 Eylül 1911’de İstanbul’da Genelkurmay’da bir göreve tayin edilmişti. Libya’da pek az kuvvetimiz vardı. İtalyanların Trablus’a asker çıkarması üzerine, Osmanlı’nın genç ve yıldız subayları, birer ikişer, Mısır ve Tunus üzeri Trablus’a gittiler. Mustafa Kemal de Trablus’a gidenler arasındaydı. Emrine aldığı kuvvetlerle ilk defa Tobruk’a taarruz etti ve İtalyanları durdurttu.  Ancak İtalyanlar çok güçlüydü. Nihayet 1911 yılında Uşi Antlaşması ile ülke, İtalyanların eline geçti. Fakat Libyalı emirler, zaman zaman İtalyanlara karşı isyanlar başlattıkları olmuştur.

Devamında; İkinci Dünya Savaşı sırasında Libya, Kuzey Afrika bölgesinin önemli bir savaş alanı olmuştur. İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra bölge, Fransa ve İngiltere’ye bırakıldı. Birleşmiş Milletler 1949’da Libya’nın bağımsız bir ülke olması gerektiği kararını aldı. Libya’yı, 1920’lerden beri İtalyanlarla mücadele etmiş ve Mısır’da sürgünde olan, Şeyh İdris temsil etti. 1951’de Libya bağımsızlığını kazandı ve Şeyh İdris ülkenin kralı oldu. Libya, 1953 yılında Arap Birliği’ne ve 1955’te de BM’ye üye oldu.

Libya, 1963 yılında on yönetim bölgesine ayrıldı. 1969’da meşruti krallık haline getirildi. İki yıl sonra ordu içindeki genç subaylar ihtilal hazırlığına girdiler. Kral İdris’in Türkiye’yi ziyaret ettiği bir zamanda, yüzbaşı rütbesiyle Muammer Kaddafi bir grup subayla beraber kral İdris’e karşı bir darbe yaptı. Libya Arap Cemahiriyesi’ni kurarak; önce başbakan sonra da devlet başkanı oldu. Libya’daki ABD ve İngiltere’ye ait üsler kapatıldı. ABD ile karşılıklı ticari engellemelerin ve Akdeniz’deki askeri sürtüşmelerin arkasından ABD uçakları Trablus ve Bingazi’yi bombaladı. 1986’daki bu saldırı Kaddafi’nin ülke içindeki yerini yeniden güçlendirdi.

Sonraki yıllarda, Libya lideri Muammer Kaddafi’ye bağlı birliklerin halka baskı ve şiddet uygulaması ve BM kararlarına uyulmaması gibi gerekçelerle, Fransa, Birleşik Krallık ve ABD’nin önderliğinde Libya’ya karşı 18 Mart 2011 akşamı havadan askeri operasyon başlatıldı. Böylece BM ve halk 22 Ağustos 2011’de, 42 yıllık Kaddafi iktidarına son verdi. Ayaklanmanın sonlarında Sirte yakınlarında Kaddafi’nin konvoyuna NATO destekli saldırı düzenlenmiş, bu saldırıdan yara almadan kurtulan Kaddafi, saklandığı bir geçitte isyancılar tarafından yakalanarak linç edilmiştir. Kaddafi’nin devrilmesi sonrası Libya’da farklı gruplar arasında çatışmalar ve iç savaş çıkmış ülke istikrarsız bir şekilde hükümetsiz kalmıştır. Ocak 2016’da BM kontrolünde kurulan Ulusal Mutabakat Hükümeti’ne muhalif gruplar lideri Halife Hafter, Muammer Kaddafi’nin de devrilmesinde payı olan kişilerdendir. İnşallah bir sonraki yazımda Halife Hafter’ın kim olduğundan bahsedeceğim.
Hoş olun. Ocak 2020, Adana. İsmet Kadıoğlu.

Misafir Avatar
İsim
Yorum Gönder
Kalan Karakter:
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, pornografik, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.